کارنامه‌های نهایی داوطلبان کنکور ۱۴۰۵ منتشر شد و آنچه روبه‌روی دیدگان صدها هزار داوطلب، خانواده‌های خسته و جامعه مشاوران کشور قرار گرفت، دیگر «شوک علمی» نبود؛ یک بی‌عدالتی تمام‌عیار محاسباتی بود. سهیل حاج کرم ادامه می دهد:
کارنامه‌هایی با معدل‌های نجومی، نمرات امتحانات نهایی نزدیک به ۲۰ و سوابق تحصیلی درخشان، رتبه‌هایی را ثبت کرده‌اند که هیچ منطق ریاضی، علمی و آماری قادر به توجیه آن نیست. شعار دهان‌پرکن «سهم ۶۰ درصدی سوابق تحصیلی در برابر ۴۰ درصد آزمون سراسری»، روی کاغذ ابلاغ شد، اما آنچه در سرورهای محاسباتی رخ داد، مسلخ رؤیاهای داوطلبانی بود که شب و روزشان را پای کتب درسی و امتحانات تشریحی سپری کردند.
امروز دیگر زمان لاپوشانی نیست؛ باید بی‌پرده به پرسشی پاسخ داد که فریاد هزاران نخبه متضرر است: چرا غول معدل‌های ۲۰ و نمره‌بالاها رتبه برتر نشدند؟!
شعبده‌بازی با واژه «تراز»؛ چگونه ۶۰ درصد از ۴۰ درصد کوچک‌تر شد؟!
مسئولان سنجش کشور فرمولی را روی کارنامه‌ها اعمال کرده‌اند که در ظاهر دم از غلبه ۶۰ درصدی نمرات تشریحی می‌زند، اما در بطن ماجرا، تفاوت شدید در مقیاس ترازها (Scale) نقشه بازی را به کلی تغییر داده است:
- شکاف تراز نجومی: بررسی‌های آماری نشان می‌دهد بیشینه نمره کل کنکور سراسری، به‌طور میانگین تا ۳۰۰۰ واحد تراز از بیشینه نمره کل سوابق تحصیلی فراتر است!
- بلعیده‌شدن نمره نهایی: وقتی سقف تراز کنکور فرضی ۱۲,۰۰۰ تا ۱۳,۰۰۰ باشد، اما سقف تراز سوابق تحصیلی در محدوده ۹,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ متوقف شود، ترکیب مستقیم این دو مؤلفه بدون استانداردسازی دقیق، یعنی کنکور عملاً سهمی نزدیک به ۶۰ تا ۷۰ درصد پیدا کرده و سوابق تحصیلی عملاً بی‌اثر یا خنثی شده است!
این دقیقاً یعنی داوطلبی که نمره ۲۰ امتحان نهایی را در مشت دارد، به دلیل سقف محدود تراز آموزش و پرورش، با چند تست غلط در کنکور صدها پله سقوط می‌کند؛ در حالی که داوطلبی دیگر با نمرات متوسط مدرسه و صرفاً با اتکا به رانت تست‌زنی، کل زحمات ۳ سال دبیرستان داوطلب اول را در چند ساعت نابود می‌کند!
مقایسه عینی: فاجعه وارونگی رتبه‌ها در کنکور ۱۴۰۵
برای آنکه عمق این خطای سیستماتیک مشخص شود، کافی است نگاهی به جدول شبیه‌سازی دو کارنامه واقعی بیندازیم:
| مؤلفه ارزیابی | داوطلب «الف» (قربانی تراز تشریحی) | داوطلب «ب» (برنده باگ مقیاس کنکور) | تحلیل فاجعه آماری |
|---|---|---|---|
| معدل کتبی دیپلم | ۱۹.۹۲ (تقریباً کامل) | ۱۷.۱۰ | داوطلب الف در امتحانات نهایی بی‌نقص بوده است. |
| تراز سوابق تحصیلی (سهم ۶۰٪) | ۱۰,۰۵۰ | ۸,۲۰۰ | الف برتری قاطع ۱۸۵۰ نمره‌ای دارد. |
| میانگین درصد کنکور | ۵۲٪ | ۶۶٪ | ب در کنکور تست‌های بهتری زده است. |
| تراز کنکور (سهم ۴۰٪) | ۸,۶۰۰ | ۱۱,۴۰۰ | فاصله تراز کنکور ۲۸۰۰ واحد به نفع ب! |
| برآیند ادعایی مصوبه | باید ۶۰٪ تراز الف اثر می‌کرد | سهم ۴۰٪ کنکور باید تعدیل می‌شد | اثر کنکور تراز نهایی الف را له کرد! |
| رتبه کشوری تقریبی | حدود ۲۹۰۰ | حدود ۷۵۰ | وارونگی غیرمنطقی و سقوط وحشتناک نخبه تشریحی! |
نتیجه تلخ: داوطلب «الف» قربانی سقف کوتاه‌شده تراز امتحانات نهایی شد. فاصله امتیازی کنکور چنان سهمگین محاسبه شد که ۶۰ درصد قانونی معدل، در برابر طوفان ۳۰۰۰ واحدی تراز کنکور حتی تاب مقاومت نیاورد!
بحران مضاعف ۱۴۰۵؛ قربانی شدن فارغ‌التحصیلان جدید در تله «کاهش دشواری»
فاجعه به همین‌جا ختم نمی‌شود. در آزمون‌های نهایی سال ۱۴۰۵ با پدیده‌ای روبه‌رو شدیم که عملاً تیر خلاصی به داوطلبان جدید بود:
- افت سطح دشواری سؤالات نهایی: در برخی دروس، سؤالات نسبت به دوره‌های پیشین آسان‌تر طرح شدند. نتیجه چه شد؟ هزاران نمره ۱۹.۵ و ۲۰ ثبت شد.
- انباشت نمره در سقف (Ceiling Effect): وقتی صدها نفر نمره ۲۰ می‌گیرند، قدرت تفکیک نمرات از بین می‌رود و تراز نمره ۲۰ سال ۱۴۰۵ افت می‌کند!
- نابرابری مرگبار با پشت‌کنکوری‌ها: تراز نمرات فارغ‌التحصیلان و داوطلبان سالهای قبل که با آزمون‌های سخت‌تر سنجیده شده بودند، با نمرات بچه‌های ۱۴۰۵ بدون یکسان‌سازی واقعی در یک دیگ ریخته شد. این یعنی بچه‌های ۱۴۰۵، تاوان بی‌برنامگی طراحان سؤال را با افت شدید رتبه‌هایشان پس دادند!
بیش از یک سال وقت‌کشی و پاس‌کاری؛ چه کسی پاسخگوی سوختن سرنوشت‌هاست؟
از جلسات و شوراهای رسمی بیش از یک سال گذشته است؛ روزهایی که وعده داده شد کارگروهی فوری و تخصصی میان متولیان آموزش و آزمون کشور برای حل این «نقص فنی هم‌ترازی نمرات» تشکیل شود.
اما بعد از این همه مدت چه دیدیم؟
- هیچ اقدام فنی شفافی رونمایی نشد.
- هیچ فرمول اصلاحی مقیاس تراز در کارنامه‌ها شفاف‌سازی نشد.
- حتی زحمت ندادند به داوطلب بگویند با چه نسبتی تراز کنکور ۳۰۰۰ واحدی را با تراز محدود نهایی ضرب و تقسیم کرده‌اند!
چرا باید جوان ۱۸ سالهای که به قانون، بخشنامه‌ها و مصوبات رسمی کشور اعتماد کرده و کتاب‌های درسی را خط‌به‌خط تحلیل کرده، امروز پشت درهای دانشگاه‌های برتر مات و مبهوت کارنامه‌اش بماند؟ آیا فرمول‌های آمار و ریاضیات در نظام سنجش کشور فلج شده‌اند که نمی‌توانند دو توزیع نرمال ساده را استاندارد و هم‌مقیاس کنند؟
مطالبه فوری جامعه کنکوری و خانواده‌ها: کارنامه خام را منتشر کنید!
ما خواستار یک مطالبه شفاف و غیرقابل فرار هستیم:
- انتشار رسمی جدول دقیق ضرایب تبدیل و هم‌ترازی : باید مشخص شود نمره تراز هر دو مؤلفه چگونه نرمال‌سازی شده است.
- بازبینی فوری محاسبات رتبه‌بندی ۱۴۰۵: تا دیر نشده و سرنوشت انتخاب رشته و آینده جوانان بسته نشده، سهم‌های ادعایی ۶۰ و ۴۰ درصد باید در دنیای واقعی اعداد هم به همان اندازه وزن‌دهی شوند، نه فقط روی بنرهای تبلیغاتی و مصاحبه‌ها.
سنجش باید پاسخ دهد: تا کِی قرار است تاوان خطاهای محاسباتی، مقیاس‌های نامتوازن و وعده‌های یک‌ساله را داوطلبان مظلوم و خانواده‌های خسته با اشک و ناامیدی بپردازند؟!
(مشاوره کاملاً رایگان)
