معرفی کامل رشته علوم آزمایشگاهی؛ از رتبه قبولی تا بازار کار و مهاجرت

رشته علوم آزمایشگاهی یکی از شاخه‌های بسیار مهم و حیاتی در زیرگروه علوم پزشکی و از پرطرفدارترین رشته‌های کنکور تجربی است. نقش این رشته در بهداشت عمومی، کاهش هزینه‌های درمان و همچنین پیشگیری، تشخیص و پیگیری درمان بیماری‌های مختلف غیرقابل انکار است. جالب است بدانید که پزشکان برای تشخیص قطعی بیش از ۷۰ درصد بیماری‌ها، مستقیماً به نتایج آزمایشگاهی وابسته هستند. داوطلبینی که رتبه ی قبولی آن ها به علوم رشته علوم آزمایشگاهی می خورد معمولا در رشته هایی مثل پرستاری، اتاق عمل، مامایی و حتی هوشبری نیز ممکن است پذیرفته شوند.

این رشته تا سال ۱۹۷۶ میلادی با عنوان تکنولوژی پزشکی (Medical Technology) شناخته می‌شد و پس از آن به علوم آزمایشگاهی (Medical Laboratory Sciences) تغییر نام داد. در ایران نیز از سال ۱۳۴۷، دوره کارشناسی پیوسته این رشته در دانشگاه‌های معتبری چون تهران، شیراز، اصفهان، تبریز و اهواز تأسیس شد. اگرچه در برهه‌ای از زمان این رشته به صورت کاردانی و کارشناسی ناپیوسته ارائه می‌شد، اما امروزه پذیرش آن مجدداً به صورت کارشناسی پیوسته انجام می‌پذیرد. در این مقاله از سایت مشاوره تحصیلی آکو، به بررسی صفر تا صد رشته علوم آزمایشگاهی می‌پردازیم.

اینفوگرافی رشته علوم آزمایشگاهی

رشته علوم آزمایشگاهی مناسب چه کسانی است؟

انتخاب رشته تحصیلی باید تطابق بالایی با روحیات و توانمندی‌های فرد داشته باشد. رشته علوم آزمایشگاهی برای دانش‌آموزانی مناسب است که:

• علاقه زیادی به دروس شیمی و زیست‌شناسی دارند.
• از دقت، تمرکز و سرعت عمل بالایی برخوردارند (زیرا کوچک‌ترین اشتباه در آزمایش می‌تواند به تشخیص نادرست پزشک منجر شود).
• نسبت به بوهای نامطبوع آزمایشگاهی و کار با نمونه‌های انسانی (خون، ادرار، مدفوع، بافت‌های بدن و…) حساس و دل‌نازک نیستند.
• صبر و حوصله بالایی برای انجام کارهای روتین و تکراری با دستگاه‌های حساس دارند.
• تیپ شخصیتی جزئی‌نگر و جستجوگر دارند و از کشف علل بیماری‌ها لذت می‌برند.

شرایط ورود به رشته علوم آزمایشگاهی

پذیرش در این رشته از طریق شرکت در کنکور سراسری گروه علوم تجربی صورت می‌گیرد. با توجه به تغییرات اخیر کنکور و حذف زیرگروه‌ها، نمرات خام دروس تخصصی به‌ویژه زیست‌شناسی و شیمی نقش تعیین‌کننده‌ای در تراز نهایی داوطلب برای قبولی در این رشته پیراپزشکی دارند. پذیرش در علوم آزمایشگاهی معمولاً به صورت بومی گزینی انجام می‌شود.

چارت تحصیلی و دروس دانشگاهی علوم آزمایشگاهی

مقطع کارشناسی پیوسته رشته علوم آزمایشگاهی شامل ۱۳۰ واحد درسی است که دانشجویان معمولاً آن را در ۸ ترم (۴ سال تحصیلی) می‌گذرانند. این واحدها به شرح زیر تقسیم می‌شوند:

• دروس عمومی: ۲۲ واحد
• دروس پایه: ۳۱ واحد
• دروس اختصاصی: ۶۱ واحد
• کارآموزی در عرصه: ۱۶ واحد (یک ترم کامل در محیط بیمارستان و آزمایشگاه)

مهم‌ترین دروس پایه:

فیزیک عمومی و حیاتی، شیمی عمومی، بافت‌شناسی، بیوشیمی عمومی، بهداشت عمومی و اپیدمیولوژی، زیست‌شناسی سلولی و مولکولی، آناتومی و آمار حیاتی.

مهم‌ترین دروس تخصصی:

بیوشیمی پزشکی (۱ و ۲)، اصول ایمنی و حفاظت در آزمایشگاه، خون‌شناسی (۱ و ۲)، میکروب‌شناسی عمومی، انگل‌شناسی، ایمونولوژی پزشکی، هورمون‌شناسی، ویروس‌شناسی، قارچ‌شناسی پزشکی، آسیب‌شناسی عمومی، فارماکولوژی، سم‌شناسی، ژنتیک پزشکی، و اصول مدیریت و کنترل کیفی در آزمایشگاه.

ادامه تحصیل؛ گرایش‌های ارشد و دکتری

امکان ادامه تحصیل در این رشته تا مقطع دکتری تخصصی (Ph.D) در ایران فراهم است. فارغ‌التحصیلان کارشناسی می‌توانند در آزمون کارشناسی ارشد وزارت بهداشت در گرایش‌های متنوعی شرکت کنند:

• گرایش‌های کارشناسی ارشد: بیوشیمی بالینی، خون‌شناسی (هماتولوژی)، انگل‌شناسی، میکروب‌شناسی، ویروس‌شناسی، قارچ‌شناسی، ژنتیک انسانی، بیوتکنولوژی پزشکی، ایمونولوژی و فیزیک پزشکی.
• گرایش‌های دکتری: سم‌شناسی، مهندسی بافت، زیست‌فناوری پزشکی، بیولوژی تولید مثل، انفورماتیک پزشکی، علوم انتقال خون و…

دانشگاه‌های برتر ارائه‌دهنده

بهترین دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور که بالاترین سطح علمی را در این رشته ارائه می‌دهند عبارتند از:

۱. دانشگاه علوم پزشکی تهران

۲. دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

۳. دانشگاه علوم پزشکی شیراز

۴. دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

۵. دانشگاه علوم پزشکی تبریز

۶. دانشگاه علوم پزشکی مشهد

آخرین رتبه لازم برای قبولی در علوم آزمایشگاهی

رتبه قبولی با توجه به سهمیه مناطق، نوع دانشگاه (روزانه، پردیس خودگردان یا آزاد) و ظرفیت پذیرش هر سال متغیر است. اما به طور تقریبی داوطلبان برای قبولی در دانشگاه‌های روزانه به رتبه‌های زیر نیاز دارند:

• سهمیه منطقه ۱: رتبه بین ۴۰۰۰ تا ۸۰۰۰ کشوری
• سهمیه منطقه ۲: رتبه بین ۵۰۰۰ تا ۹۰۰۰ کشوری
• سهمیه منطقه ۳: رتبه بین ۴۰۰۰ تا ۷۰۰۰ کشوری (به دلیل رقابت و محدودیت ظرفیت)

(توجه: این اعداد تقریبی بوده و برای تخمین دقیق‌تر باید به کارنامه‌های سال قبل مراجعه کرد).

بازار کار و فرصت‌های شغلی

رشته علوم آزمایشگاهی مانند سایر رشته‌های کادر درمان، از بازار کار بسیار خوبی برخوردار است. نیاز مداوم سیستم بهداشتی به تشخیص بیماری‌ها باعث شده تا نرخ بیکاری در این رشته بسیار پایین باشد. فارغ‌التحصیلان می‌توانند در مراکز زیر مشغول به کار شوند:

• آزمایشگاه‌های تشخیص طبی خصوصی و دولتی
• بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها
• سازمان انتقال خون
• سازمان پزشکی قانونی
• آزمایشگاه‌های صنایع دارویی، غذایی و بهداشتی
• مراکز تحقیقاتی و پژوهشکده‌های علوم پزشکی

نکته مهم: فارغ‌التحصیلان مقطع دکتری علوم آزمایشگاهی (یا کسانی که دکتری تخصصی یکی از گرایش‌ها را دریافت کرده‌اند) با گذراندن دوره‌های خاص، مجوز تأسیس و راه‌اندازی آزمایشگاه تشخیص طبی را دریافت می‌کنند.

میزان درآمد علوم آزمایشگاهی

حقوق کارشناسان علوم آزمایشگاهی بسته به محل کار (دولتی یا خصوصی)، میزان سابقه، شیفت‌های کاری (شب‌کاری یا ایام تعطیل) و تخصص فرد متفاوت است. در سال‌های اخیر (با توجه به تورم)، درآمد یک کارشناس به طور میانگین بین ۱۵ تا ۲۵ میلیون تومان در ماه متغیر است. قطعا افرادی که دارای مدرک دکتری بوده و مسئولیت فنی یا تأسیس آزمایشگاه را بر عهده دارند، درآمدهای بسیار بالاتری (گاهی چند صد میلیون تومانی) خواهند داشت.

مزایا و معایب رشته علوم آزمایشگاهی

مزایا:

• محیط کاری تمیز، آرام و به دور از تنش‌های مستقیم اورژانس بیمارستان.
• ارتباط کمتر با بیمار و همراهان بیمار (مناسب برای افراد درون‌گرا).
• ساعت کاری مشخص و استرس کمتر نسبت به پرستاری.
• بازار کار تضمین‌شده و نیاز همیشگی جامعه.

معایب:

• خطر ابتلا به بیماری‌های عفونی در صورت عدم رعایت پروتکل‌های ایمنی.
• سروکار داشتن با انواع نمونه‌های آلوده و ترشحات انسانی.
• احتمال آسیب‌های جسمی به دلیل ایستادن‌های طولانی‌مدت یا کار مداوم با میکروسکوپ.

امکان مهاجرت و بازار کار جهانی

علوم آزمایشگاهی یکی از رشته‌های پرتقاضا در سطح بین‌المللی است. اهمیت بهداشت جهانی، به خصوص پس از شیوع بیماری‌هایی نظیر کرونا، نیاز به متخصصان این حوزه را در سراسر جهان افزایش داده است. کشورهایی مانند آمریکا، کانادا، استرالیا و آلمان شرایط بسیار خوبی برای جذب کارشناسان علوم آزمایشگاهی دارند. میانگین درآمد در کشوری مانند آمریکا حدود ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ دلار در ماه و در انگلستان ماهانه حدود ۳۰۰۰ پوند است که رقم بسیار مطلوبی برای زندگی محسوب می‌شود.

نرم‌افزارها و مهارت‌های مکمل

برای تبدیل شدن به یک کارشناس حرفه‌ای و افزایش شانس استخدام یا مهاجرت، یادگیری مهارت‌های زیر توصیه می‌شود:

• تسلط بر سیستم‌های اطلاعات آزمایشگاهی (LIS).
• آشنایی با نرم‌افزارهای آماری مانند SPSS برای کارهای پژوهشی.
• تسلط به زبان انگلیسی (برای مطالعه کاتالوگ کیت‌های تشخیصی و مهاجرت).
• آشنایی کامل با استانداردهای کنترل کیفی آزمایشگاه نظیر ISO ۱۵۱۸۹.

مقایسه علوم آزمایشگاهی با میکروبیولوژی

بسیاری از داوطلبان این دو رشته را با هم اشتباه می‌گیرند. رشته میکروبیولوژی بیشتر پایه تحقیقاتی دارد و فارغ‌التحصیلان آن بدون گذراندن دوره‌های خاص حق کار در آزمایشگاه تشخیص طبی بیمارستان به عنوان پرسنل بالینی را ندارند. در مقابل، رشته علوم آزمایشگاهی مستقیماً برای کار در بخش بالینی و تشخیص بیماری‌های انسانی طراحی شده است و بازار کار بهتری در بیمارستان‌ها دارد.

تیم مشاوره تحصیلی مهندس حاج کرم

در این مقاله سعی کردیم دید جامع و کاملی از رشته علوم آزمایشگاهی را به شما ارائه دهیم. اگر قبولی در کنکور و ورود به بهترین دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور هدف شماست و می‌خواهید با انتخاب رشته‌ای اصولی، آینده شغلی خود را تضمین کنید، تیم مشاوره تحصیلی و برنامه‌ریزی آکو در کنار شما خواهد بود. ما به شما کمک می‌کنیم تا در مهم‌ترین سال زندگی‌تان، با یک برنامه‌ریزی شخصی‌سازی‌شده بهترینِ خود باشید. برای ارتباط با برترین مشاوران کشور در کرج، می‌توانید با شماره 02633408944 یا 09025646234 تماس بگیرید. نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاه‌ها با ما در میان بگذارید تا کارشناسان ما در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.